Για δεκαετίες, η Barbie αποτέλεσε σύμβολο λάμψης, μόδας και παιδικής φαντασίας. Πίσω όμως από το ροζ σύμπαν και την τέλεια εικόνα, φαίνεται πως κρύβεται μια πολύ πιο σύνθετη – και αμφιλεγόμενη ιστορία.
Αυτό υποστηρίζει το νέο βιβλίο Barbieland: The Unauthorized History της Tarpley Hitt, το οποίο επιχειρεί να αποδομήσει τον μύθο της διάσημης κούκλας και να αποκαλύψει όσα, σύμφωνα με την ίδια, δεν ήθελε ποτέ να βγουν στο φως η Mattel.
Barbie: Από επανάσταση… σε αντιγραφή
Η επίσημη αφήγηση θέλει τη Ruth Handler, συνιδρύτρια της Mattel, να παρουσιάζει την Barbie το 1959, εμπνευσμένη από την κόρη της, Barbara. Ωστόσο, το βιβλίο υποστηρίζει ότι η ιδέα της ενήλικης κούκλας είχε ήδη υλοποιηθεί στη Γερμανία, με την κούκλα Bild Lilli.
Η Bild Lilli ξεκίνησε ως φιγούρα σε σόκιν κόμικ της εφημερίδας Bild, μετατράπηκε σε κούκλα το 1955 και γνώρισε μεγάλη απήχηση, πριν ακόμη εμφανιστεί η Barbie στην αμερικανική αγορά. Η Ruth Handler παραδέχτηκε αργότερα ότι είχε δει τη Lilli στην Ευρώπη, ωστόσο επέμεινε ότι η σύλληψη της Barbie ήταν δική της.
Η εντολή που άλλαξε την ιστορία
Σύμφωνα με τη Hitt, όταν ο μηχανικός της Mattel Jack Ryan ταξίδεψε στην Ιαπωνία για εργοστασιακούς ελέγχους, η Handler φέρεται να τοποθέτησε μια κούκλα Lilli στον χαρτοφύλακά του, λέγοντάς του να εξετάσει αν μπορεί να αντιγραφεί.
Λίγο αργότερα, η Mattel είχε ήδη κατακλύσει την αγορά, ενώ όταν εξασφάλισε τα παγκόσμια δικαιώματα της Lilli, η γερμανική κούκλα εξαφανίστηκε ουσιαστικά από το προσκήνιο.
Έλεγχος εικόνας και “απαγορευμένες” προσεγγίσεις
Το βιβλίο υποστηρίζει ότι η Mattel προστάτευε εμμονικά την εικόνα της Barbie.
Στη δεκαετία του ’90, φωτογραφικά projects που παρουσίαζαν μια «γερασμένη» Barbie απορρίφθηκαν, ενώ ακόμα και προτάσεις για κινηματογραφική μεταφορά με διαφορετική ματιά – όπως εκείνη της Σάρον Στόουν – φέρονται να απορρίφθηκαν χωρίς δεύτερη σκέψη.
Για την εταιρεία, η Barbie έπρεπε να παραμένει άφθαρτη, χωρίς ρωγμές, χωρίς ελαττώματα.
Δικαστικές μάχες και εταιρική κατασκοπεία
Η ιστορία σκοτεινιάζει ακόμα περισσότερο τη δεκαετία του ’90, όταν η Mattel ενεπλάκη σε αλλεπάλληλες νομικές διαμάχες. Από τη γνωστή μήνυση κατά του συγκροτήματος Aqua για το τραγούδι Barbie Girl, μέχρι τον πολυετή πόλεμο με τις κούκλες Bratz της MGA.
Στις δικαστικές αίθουσες ακούστηκαν καταγγελίες για ψεύτικες ταυτότητες, κατασκοπεία σε εκθέσεις παιχνιδιών και κλοπή εμπορικών μυστικών. Τελικά, σε δεύτερο βαθμό, το δικαστήριο έκρινε ότι η Mattel είχε παραβιάσει δικαιώματα της MGA, επιβάλλοντας αποζημίωση δεκάδων εκατομμυρίων δολαρίων, αν και το τελικό ποσό περιορίστηκε.
Η στροφή στη μεγάλη οθόνη
Σύμφωνα με τη Hitt, γύρω στο 2018 η Mattel βρέθηκε σε κρίσιμο σταυροδρόμι. Ο νέος CEO έθεσε στόχο τη μετατροπή της εταιρείας σε brand-driven κολοσσό, με έμφαση στην κινηματογραφική και τηλεοπτική αξιοποίηση των χαρακτήρων της.
Έτσι, το 2023, η εταιρεία επέτρεψε στη Γκρέτα Γκέργουιγκ να δημιουργήσει την ταινία Barbie, με τη Μάργκοτ Ρόμπι, μια σατιρική, αυτοαναφορική προσέγγιση που θα ήταν αδιανόητη λίγα χρόνια νωρίτερα.
Παρά τις αντιφάσεις και τις σκιές, η Barbie παραμένει ένα από τα πιο ισχυρά σύμβολα της σύγχρονης κουλτούρας.
Δεν είναι απλώς μια κούκλα, αλλά ένα παγκόσμιο εμπορικό και πολιτισμικό φαινόμενο, άρρηκτα συνδεδεμένο με τον καταναλωτισμό, την εικόνα και την αμερικανική ποπ μυθολογία.
Όπως σημειώνει η Tarpley Hitt, η Barbie δεν φεύγει ποτέ. Παραμένει -για πάντα- μέρος της συλλογικής μας κουλτούρας.
